የሐጅ ሁሴን ዓለሙ (የነሼህ ዳንግላ) የመውሊድ በአል ስርዓትና ቃላዊ ግጥሞች (መንዙማዎች) ክዋኔ ጥናት
No Thumbnail Available
Date
2006-06
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ
Abstract
ይህ ጥናታዊ ጽሁፍ የዳንግላው ሼህ ሁሴን አለሙን የመውሊድ ክብረ በአል እና በመውሊዱ ላይ
የሚከወኑ ቃላዊ ግጥሞች ክዋኔ ላይ ትኩረት ያደረገ ነው፡፡ በጥናቱ የተነሱ ሁለት ዋና የምርምር
ጥያቄዎች የሐጅ ሁሴይን (የሼህ ዳንግላ) የመውሊድ ስርዓተ ክዋኔ ምን ይመስላል? እና በመውሊድ
ስርዓተ ክዋኔው ላይ የሚቀርቡት ቃላዊ ግጥሞች ክዋኔ ከሐይማኖታዊ ገጽታቸው ባሻገር ምን አይነት
ፎክሎራዊ ገጽታ አላቸው የሚሉ ናቸው፡፡ ከቤተ መጻህፍት በተገኙ ስራዎች እና የጥናት ወረቀቶች
ላይ ንባብ የተካሄደ ሲሆን ምልከታ፣ ቃለመጠይቅ እና የቡድን ውይይትን በመጠቀም ከመስክ መረጃ
ተሰብስቧል፡፡
በዚህም መሰረት የሐጅ ሁሴን (የሼህ ዳንግላ) የመውሊድ ስርዓተ ክዋኔ ምን ይመስላል? ለሚለው
መሰረታዊ ጥያቄ የመውሊድ በአሉ የየራሳቸው ዓላማ ያላቸው ሁነቶች ድምር ውጤት መሆኑን
ለማወቅ ተችሏል፡፡ በመውሊድ በዓሉ የአከባበር ስርዓት ላይ በዋናነት የተስተዋሉትን የክዋኔ ሁነቶች
ዚያራ፣ ዱኣ፣ ምርቃት እና መንዙማ ናቸው፡፡ የነዚህ ሁነቶች አጠቃላይ መጠሪያ “ሐድራ” ሲሆን
“ዱኣ” የሚለውን ምትክ እንደሆነ በጥናቱ ተጠቁሟል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ሁነቶቹ አንዱ ከአንዱ
ጋር ጥብቅ የሆነ ቁርኝት ያላቸው እንደመሆናቸው ተሳታፊዎቹም ይህንን አውቀው ይፈጽሟቸዋል፡፡
በዚህ ጥናት በሁለተኛነት የተነሳው ጉዳይ በመውሊድ ስርዓተ ክዋኔው ላይ የሚቀርቡት ቃላዊ ግጥሞች
ክዋኔ ከሐይማኖታዊ ገጽታቸው ባሻገር ምን አይነት ፎክሎራዊ ገጽታ አላቸው? ለሚለው መሰረታዊ
ጥያቄ የመንዙማ ግጥሞች በተከወኑበት የክዋኔ ሒደት (በሐድራው ላይ በሚቀርቡበት መንገድ) አንጻር
በሁለት መንገድ (በድቤና በእንጉርጉሮ) እንደሚባሉ ለመረዳት ተችሏል፡፡ በዚህም መሰረት በድቤ
የሚቀርቡት ክዋኔያቸው አሳታፊ ሲሆን በእንጉርጉሮ በሚቀርቡት ላይ ግን ታዳሚዎቹ ከዋኙን
ማድመጥ ሚናቸው መሆኑን ለማዎቅ ተችሏል፡፡ በተጨማሪም ከመንዙማዎቹ ክዋኔ ጋር በተገናኘ
የቃላዊ ግጥሞቹን ክዋኔ ለማጀብ የሚያገለግሉ ቁሳዊ ባህሎች (ድቤ፣ የድቤ መምቻና ከበል) በክዋኔው
ሂደት ካላቸው ሚና አንጻር፤ ለመንዙማ ግጥሞቹ ክዋኔ የሚሰጡት ፋይዳ ከፍተኛ መሆኑን ለማዎቅ
ተችሏል፡፡
በአጠቃላይ እነዚህ የመንዙማ ግጥሞች በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ ከማኅበራዊ፥ ታሪካዊ፥ ፖለቲካዊና
ሃይማኖታዊ ጠቀሜታ በተጨማሪ ያላቸው ባህላዊ፣ ፎክሎራዊና ኪነ ጥበባዊ ዋጋ እጅግ ከፍተኛ
በመሆኑ ወደፊት ሰፋ ባለ ጥናት ቢጠኑ መልካም ነው የሚል ጥቆማ በመስጠት ጥናቱ ተጠናቋል፡፡
Description
Keywords
የመውሊድ በአል ስርዓትና