Xiinxala Itti Fayyadama Afaanii Kitaaba Asoosama Kudhaama Jaalalaa
No Thumbnail Available
Date
2021-09
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoo kanaa asoosama ‘Kudhaama Jaalalaa’ fayyadama afaanii irratti
xiyyeeffachuun xiinxaluu yoo ta’u, qorannaan baay’een ogafaan Oromootiin gaggeeffaman,
ogbarruun barreeffamaa Oromoo garuu, xiyyeeffannoo waan argate hinfakkaatu.
Xiyyeeffannoon ogbarruu Oromootiif kennamu dhabamuun ammoo, sirna barumsaa ogbarruu
afaanichaatiif gumaachi inni taasisus xiyyeeffannaa dhabuu danda’a. Kunis dhimma fayyadama
afaanii waan ta’eef. Keessumaa akkaataan barreessaan tokko afaanitti fayyadamu sirna
barumsaaf ka’umsa godhachuun kan dhihaateedha. Malli qorannoo kanaa, mala akkamtaa
keessaa iddattoo akkaayyootti fayyadamuun mala mit carraatiin filamee jira. Iddattoo kanaan
funaanufis mala ibsaa fayyadamuun qaacceffameera. Argannoowwan gurguddoon qorannoo
kanaa barreessaan afaan inni fayyadame: malleen dubbii, gosa gosaan akkaataa qabiyyee ergaa
isaan dabarsanirratti hundaa’uun kaa’eera. Itti aansuunis, fayyadamni jechootaa, jechoota
filatamoo, jechamoonniifi mammaaksonni jechoota barsiisuuf mijatoo waan ta’aniif qabiyyee
barnoota Afaan Oromootti dabalamanii barnoota kennamu qabatamaa ni taasisu. Akka
ciminaatti kan kaawamu, jechoonni bakka barbaachisaatti galuun fayyadama afaanii sirriiti kan
hawasasni Oromoo jiruufi jireenya isaa keessatti fayyadamu ta’uu isaati. Akkasumas haala
yeroo isaa wajjin walqabachuun jechoota filatamoo barreessaan asoosama kanaa itti
gargaarame ciccimoofi sirriitti nama ibsuu danda’anitti gargaarameera. Akka dadhabinaatti
kan ilaalaman ammoo, barreessichi darbee darbee sirna tuqaaleefi dogoggora qubee
akkasumas, jechoota safuu hin eeggannetti gargaaramuu isaa mul’ateera. Akka furmaataatti kan
kaa’ame, seenaa, aadaafi duudhaa, amantiin fayyadama jechootaa barreessaan waan
dhihaataniif osoo gumii dagaagina ogbarruufi Afaan Oromoo manneen barnootaa keessatti
barattoota hirmaachisan barumsa dabarsuu danda’a. Barreessaan asoosama isaa keessatti
qubeessuufi sirna tuqaalee fayyadamuu irratti xiyyeeffannaa osoo kenne gaariidha. Akkasumas,
jechoota filatu keessatti jechoota safuu hawaasaa eeganiifi fudhatama qabanitti utuu
gargaarame aadaa fayyadama afaanichaa babal’isuu danda’a.