Qaaccessa Qabiyyee, Bifiyyeefi Jijjiirraa Afaanii Barjaa Magaalaa Najjoo
No Thumbnail Available
Date
2018-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoo kanaa, qabiyyeefi bifiyyee barjaaleeMagaalaa Najjoo keessatti argamani qaaccessuudha. Kanaaf, qoratichi qabiyyeefi bifiyyeen barjaalee MagaalaaNajjoo keessatti argaman maal akka fakkaatan, hiikni barjaalee afaanota garaagaratiin dhiihaatan walsimachuufi walsimachuu dhiisuu isaanii akkasumas, fayyadamni afaanii barjaalee kannenirratti dhihaatan maal akka fakkaatu addaan baasuuf,qorannoo geggeessee jira. Qoratichi kaayyoo kana galmaan ga’achuuf mala qorannoo akkamtaatti dhimma bahee jira. Odeeffannoo barbaachisaa ta’e argachuuf ammoo, malli ragaan ittiinfunaanames, daawwannaafi afgaaffiidha. Ragaaleen malleen kanneeniinwalitti qabamanis, mala iddatteessuu miticarraa kanta’en iddatteessuu akkayyootti fayyadamuun barjaalee 120 keessaa kanneen qorannoo kanaaf ni barbaachisu jedhee amane barjaalee 34 filachuun, haala kaayyoo kan galmaan gahuufi walitti dhufeenya qabaniin qindeessuun mala ibsaatti dhimma bahuudhaan kan qaacceffamaniidha. Bu’aan qorannoo qoratichi geggeesses akka mul’isutti barjaalee Magaalaa Najjoo keessatti argaman qabiyyeewwan adda addaa kanneen akka: fayyaa, daldala, barnoota, geejiba, amantii, kallattii,omishaalee beeksiffachuufi simannaa agarsiisuu irratti xiyyeeffatu. Dabalatanis, barjaaleen baay’een isaanii bifa barreeffama gurguddaafi qubee gurguddaan kan barreeffaman, caasaa afaanii gabaabina qabaniin (jechoota, gaalewwaniifi himoota gaggabaaboon) kandhiyaatan akka jiran, akkasumas, bifa dubbisaa ofitti harkisuun ergaa barbaadame dabarsuu haala danda’uun barreeffameebakka mul’atu ijaajjee namoota dhimmoota addaddaaf deemaniif odeeffannoo gahaa kan kennan yoo ta’an, kanneen ulaagaa kana hinguunne ammoo, darbanii darbanii niargamu. Magaalicha keessatti barjaaleen afaanoota garaa garaatiin barreeffamaniikan argaman yoo ta’u, baay’een isaanii hiika walsimataaq abaataniyyuu kanneen hiika walsimataahinqabnees niargamu. Gama fayyadama afaaniin ammoo, barjaaleen tokko tokko dogoggora qubeessuu, rakkoo caasaa, jechoota ifaa hintaanetti fayyadamuufi haala walxaxaa ta’een barreeffamanii akka jiran bu’aa qorannoo kanaatiin adda bahee jira. Kun ammoo, ergaa darbuufi guddiina afaanichaa irratti gufuu waan ta’uufogeeyyiin afaanii, namootibarjaa qopheessaniifi qaami dhimmi isaa ilaallatu hundis xiyyeeffannoo akka ittikennaniif yaboon qorannookana keessatti kaa’amee jira.