Qaaccessa Tapha Ijoollee Oromoo Booranaa: Godina Booranaa Aanaa Taltallee
No Thumbnail Available
Date
2017-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoo kanaa qaaccessa tapha ijoollee Oromoo Booranaa: Aanaa Taltallee kan jedhu yoo ta’u, kaayyoo kana galmaan ga’uuf, ragaan yoomessa dhugaafi namtolchee keessaatti, mala daawwannaafi afgaaffiin funaanamee jira. Akkaatuma kanaan qorannoo kana keessatti, maalummaa tapha ijoollee, gosoota tapha ijoollee, faayidaa tapha ijoollee, akkaataa raawwii tapha ijoollee, yoommessa tapha ijoolleefi meeshaalee taphoonni ijoollee ittiin taphatamaan qaaccessuurratti kan xiyyeeffateedha. Odeeffannoon qorannichaaf ta’u, mala qulqulleeffataatiin ijoollee umrii ijoollummaa keessa jiraataani taphoota adda addaa taphataaniifi namoota dhimma tapha ijoolleerratti odeeffannoo qabanirratti yemmuu ta’u, malli iddatteessuu qoratichi itti dhimma ba’e, mala iddatteessuu eerummaati. Odeeffannoon argame yaada hayyootaarratti hundaa’uun qaacceffamaani jiru. Haaluma kanaan odeeffannoon sassaabame, erga qaacceffamee booda bu’aan qorannichaa adda ba’ee jira. Bu’aa qorannoo kanaan kan mul’ataan: gosoonni tapha ijoollee ta’aan 41 qaacceeffamaani jiru. Itti dabaluun qabiyyeefi akkaataan raawwii taphoota kanaa ilaalamaani jiru. Akkasumas, taphni ijoollee yoomessa garagaraa (yeroo birraa (hagayya), yeroo bonaa, yeroo arfaasaa(gannaa), yeroo gannaa(adooleessa), tapha halkaan taphatamaaniifi yoomessa garagaraa) keessatti taphatamuu akka danda’aan qorannoo kanaan bira ga’amee jira. Kanarratti hundaa’uun dhimmoonni tapha ijoolleen walqabataan kanneen akka tapha ijoollee suursagaleen waraabanii dhalootaaf, hambaa godhaani kaa’uu, hawaasni sadarkaa sadarkaan jiru dhimma tapha ijoolleef, bakka akka kennaan gochuufi qorattoonni dhimma tapha ijoollee kanarratti qorannoo kana ka’umsa godhachuun kallattii garagaraan akka ilaalaaniif, yaada gara fuula duraaf, furmaata barbaadaan ta’uun beekamee jira.