Qaaccessa Qabiyyeefi Bifiyyee Moggaasaa Maqaa Namaa (Bara 1994-2010) Akka Magaalaa Naqamteetti
No Thumbnail Available
Date
2018-08
Authors
Deettii, Sinqinash
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Qorannoon „Qaaccessa qabiyyeefi Bifiyyee Moggaasa Maqaa Namaa (1994-2010) Akka Magaalaa Naqamtee‟ jedhu irratti taasifame kana keessatti kaayyoo gooroo kanta‟e hiika moggaasaaleen qabaniifi caasaa isaanii qaaccessuudha. Ka‟umsa qaraannoo kan ta‟e, maqaa jijjiirachuun baayachuufi maqaan filataman maqaalee makamuun uumaman ta‟uu, akkasumas moggaasaaleen adeemsa makoon uumaman kanarratti qeeqni namootarraa ka‟u jiraachuudha. Adeemsa raawwii qorannookoo keessatti malli an itti gargaaramte mala ibsaa akkamtaa ykn qulqulleeffataati. Kunis odeeffannoo madda ragaairra argame jechaan ibsuudha. Madda ragaa kan naafta‟e sakatta‟a galmeefi gaaffii afaanii maatii daa‟imaa fi barsiistota afaaniif dhiheessuuni. Qaaccessa sakata‟a galmee irraa argame moggaasaalee hiika isaaniiratti hundaa‟ee mataduree digdama jalattii kan ilaalame yeroo ta‟u isaanis moggaasaalee ergaa: Mo‟ichaa agarsiisan, yeroon walqabatan, dinagdeen hidhata qaban, dhiibbaa kan ibsan, Firaan hidhata qaban, maqaa biyyaan hidhata qaban, daa‟imni qabeenya biyyaa ta‟uu ibsan, hawwii bilisummaa biyyaaf qabu ibsan, ofta‟anii argamuu ibsan, olaantummaa hawwan, ijabaatii ibsan, simannaa ibsan, amantii rabbiirraa qaban ibsan, fedhii /hawwii/ ibsan, gamtaa agarsiisan, obsa bu‟uureffatan, dinqisiifannaa ibsan, filannaa ibsan, afaan ingiliffaa akka fakkaatanitti qophaa‟an, tartiiba agarsiisanfi yeroo ammaa bu‟uura godhatan jedhamanitti kan qoodaman yeroo ta‟an, caasaa irratti hundaa‟uun, moggaasa maxxanfannaan uumaman, makoon uumamanfi kanneen ulaagaa jecha ta‟uurra darbanii gaalee, ciroofi hima ta‟an jechuun xiinxalli adeemsifameera. Argannoon waliigalaa argame, moggaasaaleen kun faayidaas miidhaas kan qaban ta‟uudha. Faayidaan isaanii guddina afaanii fi yaadaa hawaasaa sirriitti ibsuu danda‟uu yeroo ta‟u, miidhaan isaanii aadaa moggaasa maqaa fi sirni moggaasa maqaa akka itti hinfufne taasisuun maqaaleen durii akka hafaa deeman godheera. Kana malees eenyummaa maqaan mullatu irratti dhiibaa kangeessisu ta‟uun ifatti taa‟ee jera. Yaadni furmaataa taa‟e, faayidaan isaanii moggaasaalee durii keessatti argamuu waan danda‟amuuf miidhaa isaaniiratti beektonnii fi miidiyaaleen akkasumas qamoleen dhimmi kun isaan ilaallatu hubannaa hawaasaa moggaasaalee durii akka gargaaraman jajjabeessuuirratti akka hojetamu cimsee beeksisuun xumurameera.