የወል ቦረና ማኅበረሰብ ቃሌ ግጥሞች ዏውዲዊ ትንተና

No Thumbnail Available

Files

ሰይዴ_ይማም_2026_ETD.pdf (6.53 MB)

Date

2026-04-30

Authors

Journal Title

Journal ISSN

Volume Title

Publisher

Addis Ababa University

Abstract

ይህን ጥናት ሇማካኼዴ ካስቻለኝ አነሣሽ ምክንያቶች መካከሌ አንዯኛው የሔይወት ሌምዳ ሲሆን፣ ይኼውም ጥናቱ በተካሓዯባቸው ወረዲዎች የሚከወኑት ቃሌ ግጥሞችና የመከወኛ አጋጣሚዎቹ ከጊዚ ወዯ ጊዚ እየተቀየሩና እየተሇወጡ በመምጣታቸው የተነሣ በጊዚ ሑዯት እየተረሱ ከመጥፊታቸው በፉት ተሰብስበው መጠናት አሇባቸው የሚሇው እምነት በውስጤ በማዯሩ ነው፡፡ ኹሇተኛው ዯግሞ “አካዲሚያዊ” ጉዲይ ሲሆን፣ ጥናቱ ባተኮረባቸው ወረዲዎች በማኅበረሰቡ አንዯበት ሲቀነቀኑ የነበሩት ቃሌ ግጥሞች በባችሇር ዱግሪ ብቻ እንጂ ከዘያ በሊይ ባለ የትምህርት ዯረጃዎች ከመስክ ተሰብስበውና በዖውግ ተከፊፌሇው የተጠናከረ ምርምር የቀረበባቸው አይዯለም፡፡ የተሠሩት ጥናቶችም ቢሆኑ የቃሌ ግጥሞቹን እና የመከወኛ አጋጣሚዎቹን የሇውጥና የቀጣይነት ኹኔታ አሌተመሇከቱም፡፡ በዘህ መሠረት ይኼንን ክፌተት ሇመሙሊት ባሇኝ ውስጣዊ ፌሊጎት በርእሰ ጉዲዩ ሊይ ጥናቴን ሇማካኼዴ ተነሣሥቻሇሁ፡፡ የጥናቱ ዛርዛር ዒሊማዎች በወረዲዎቹ በሚኖረው አርሶ አዯር ማኅበረሰብ የሚዚሙት ቃሌ ግጥሞች የሚከወኑባቸውን አጋጣሚዎች መሇየት፣ ቃሌ ግጥሞቹን በዖውግ መከፊፇሌ፣ በቃሌ ግጥሞቹ ሊይ ዏውዲዊ ትንተና ማዴረግ፣ ከመስክ የተሰበሰቡት የቃሌ ግጥም ዖውጎች የባህለ ባሇቤት ሇኾነው ማኅበረሰብ ያሊቸውን አገሌግልት በጥሌቀት መመርመር፣ የቃሌ ግጥሞቹን እና የመከወኛ አጋጣሚዎቻቸውን ሇውጥና ቀጣይነት መግሇጽ የሚለ ናቸው፡፡ ጥናቱ ዒይነታዊ ዖዳ ሲኾን፣ ከመስክ የተሰበሰቡትን መረጃዎች በትንተና እና በገሇጻ ሇማቅረብም ገሊጭ የምርምር ዒይነትን በተግባር ሊይ አውሎሌ፡፡ ሇጥናቱ ያገሇገለ መረጃዎችም ከመስክ በምሌከታ፣ በቃሇ መጠይቅ፣ በቡዴን ተኮር ውይይቶችና በሰነዴ ፌተሻ ከተሰበሰቡ በኋሊ በፇርጅ በፇርጅ ተመዴበው በክዋኔያዊ፣ በተግባራዊና በዏውዲዊ ንዴፇ ሏሳቦች ተተንትነዋሌ፡፡ በዘህ መሠረት በየወረዲዎቹ የሚገኙት አርሶ አዯሮች በተሇያዩ አጋጣሚዎች የሚያዚሟቸው ቃሌ ግጥሞች በአጠቃሊይ ሲታዩ የማኅበረሰቡን ሥነ-ሌቦና፣ ፖሇቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ኹኔታ እንዯሚያንጸባርቁ ሇመረዲት ተችሎሌ፡፡ ይህ በመሆኑም በእርሻ ሥራ የሚተዲዯረውን የኅብረተሰብ ክፌሌ የዴካም ስሜቱን እንዯሚያስወግደሇት፣ ሇሥራ እንዯሚያነሣሱትና እንዯሚያበረታቱት ሇመገንዖብ ተችሎሌ፡፡ በሌጃገረድች የሚከወኑት የቃሌ ግጥሞችም ማሇፉያ የመዛናኛና የማስተማሪያ አጋጣሚዎች መሆናቸውን የጥናቱ ውጤት አመሊክቷሌ፡፡ የሙሾ ቃሌ ግጥሞችም እናት ሇሌጇ ያሊትን የጠበቀ ቁርኝት፣ አባት ሇሌጆቹ ያሇውን መመኪያነትና አሇኝታነት፣ በወንዴም ሞት የተነሣ የተሟሊ ሔይወትን መምራት እንዯማይቻሌ፣ አኅትም ብትሆን የእናት አምሳያ መሆኗን የሚያንጸባርቁ መሆናቸውን ሇመረዲት ተችሎሌ፡፡ በተሇይ በግብርና ሥራ ወቅት የተዚሙት ቃሌ ግጥሞች በሙገሳ፣ በትችት፣ በብሶት፣ በቁጭት፣ በመማጸን፣ ጠንክሮ በመሥራት ተገቢነት ሊይ ያተኮሩ ናቸው፡፡ ከሊይ ከቀረቡት በተጨማሪ ቃሌ ግጥሞቹ ጀግንነትን ቀጣይ የማዴረግ፣ እኩይ የሆኑ ባሔርያትን የመግታት፣ የማኅበረሰቡን መሌካም ዔሴቶች ሇተከታዩ ትውሌዴ የማስተማር እና የማስተሊሇፌ ፊይዲ እንዲሊቸው የጥናቱ ውጤት አሳይቷሌ፡፡ በላሊ በኩሌ ዯግሞ ጥናቱ በተካኼደባቸው ወረዲዎች የሚገኙ ወጣቶች በቃሌ ግጥሞች ሊይ ያሊቸው አመሇካከት አናሳ መኾን፣ በመንግሥታት የፖሇቲካ ሥርዒት መሇዋወጥ፣ ዖመናዊ የሙዘቃ መሣሪያዎች በአካባቢው በብዙት መሰራጨት፣ የእስሌምና ሃይማኖት ተከታይ የሆኑ ወጣቶች እምነታቸውን አጠንክረው መያዙቸው፣ በዖመናዊነት መስፊፊት የተነሣ በቃሌ ግጥሞች የመከወኛ አጋጣሚዎች ሊይ ሇውጦች የተከሠቱ መሆናቸውን ጥናቱ አመሊክቷሌ፡፡ በመጨረሻም የማኅበረሰቡን ታሪክ፣ ማኅበራዊ ሔይወት፣ ማንነት፣ ባህሌ፣ ወዖተ. ማጥናት የሚፇሌጉ የታሪክ፣ የሥነ ማኅበረሰብ፣ የሥነ ሌቡና፣ የሥነ ሰብእ ተመራማሪዎች ቃሌ ግጥሞቹን በመረጃ ምንጭነት ቢጠቀሙባቸው የሚሌ የይሁንታ ሏሳብ ቀርቧሌ፡፡ ምክንያቱም ቃሌ ግጥሞች ያሇፇውን ሇማጥናት፣ ሇማወቅ፣ የወዯፉቱንም ሇማቃናት ያገሇግሊለና ነው፡፡

Description

Keywords

ቃሌ ግጥሞቹን በዖውግ መከፊፇሌ፣ በቃሌ ግጥሞቹ ሊይ ዏውዲዊ ትንተና ማዴረግ

Citation

URI

https://etd.aau.edu.et/handle/123456789/8903

Collections

Amharic Language, Literature and Folklore