Mata dureen qorannoo: Himteewwan naannoo Aanaa Bachoo ija afoolessaa, Xinqe’ee aadaafi ilaalcha hawaasichaatiin (kaleessaafi har’aa).
No Thumbnail Available
Date
2025-04-30
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Mata dureen qorannoo kanaa “Himteewwan Naannoo” Aanaa Bachoo Ija Afoolessaa, Xinqe’ee Aadaafi
Ilaalcha Hawaasichaatiin ( Kaleessaafi Har’aa) Sakatta’uudha.Kaayyoo gooroon qorannoo kanaa
ijoodubbii qorannoo afoolaa kan tahe “Himteewwan Naannoo” Aanaa Bachoo Ija Afoolessaa, Xinqe’ee
Aadaafi Ilaalcha Hawaasichaatiin (Kaleessaafi Har’aa) irratti xiyyeeffachuutiin, mala akkamtaan,
ragaalee afgaaffii, marii gareefi daawwannaa, akkasumas, barreeffamaafi suursagaleen odeeffannoo
argaman guuruutiin sakatta’uudha.Ka’uumsi Qorannichaas, inni duraa, mancaatiin naannoo irra gahaa
jiru qorannoo afoola Oromoo keessatti heddumminaan dhibuu, kan lammaffoo, Himtee Naannoo
bu’ureeffachuutiin Hariiroo Namaafi Naannoo akka-malee (unjust) qorachuufi qolachuuf Hanqina
malaafi Yaaxxina jirutti waa gumaachuuf, akkasumas, sadaffoo qorattoota gama kanaan fedhii qabaniif
karaa saaquufi fakkeenya tahuudha.Akka argannoon qorannichaa agarsiisutti hawaasni Aanaa Bachoo,
Amantaa anaa-dhufaa(kan ganamaa/native) fi Amantii alaa-dhufaa(externally induced religions)
kaleessas har’as kan gaggeessu tahuusaa; bakkeewwan Amantaa itti gaggeessus, tulluu, malkaafi abdaarii
ykn qoolloo, bakka dhibaayyuu naannoo qe’ee ofiisaaniitti (sacred groves/forest and trees); Bakkeewwan
sunis dur kan kabajaafi kunuunsi akkasumas, eegumsi taasifamu yoo tahu har’a garuu, tulluuwwan
Meeshaalee ijaarsaa kan akka dhagaa, cirrachaafi biyyoo kkf jecha qotamaafi mancahaa kan jiran tahuu;
akka fakkeenyaattis Tulluun Ganjiifi Tulluun Qonyee balaa kanaaf kanneen saaxilaman tahuu ragaan
mirkaneeffameera.Yeroo ammaa haalli qabiinsa malkaa, tulluufi bakkeewwan naannoo qorannichaa kan
akka bakkeewwan dhibaayyuu ykn abdaarii ganda tokko tokko keessatti sadarkaa badiinsaa irra
jiraachuufi iddoowwan seena-qabeeyyii tahan mancahuun dhaloota lafaa-dhufaan waan dhaalu dhabuun
yaaddoo Uummata naannichaa tahuu; akkasumas; akka Aanaa Bachootti bakkeewwan akka Aartuu ykn
Xabalaa(bishaan ho’aa), burquufi tulluuwwan, maqaa qaban manneen Amantii Ortodoksiitiin
dhuunfatamuun maqaa dur ittiin beekaman dhabuu caalaa bakkeewwan kanneen irratti uummanni mirga
abboomuu illee (yoo kan amantii ykn bultoo sanitti hin bulin) mulqamuun yaaddoo tahuusaafi dhaloonnis
seenaafi eenyummaa isaanii akka hin dhaalleefi hin kunuunsine, hin eegne taasifamuu kan jedhu, ragaalee
argaman keessaa isaan muraasa. Maayiirratti, rakkinichaaf furmaata waaraa kan tahu uummanni
naannoo, waajiraalee mootummaafi miti mootummaa naannicha jiran waliin tahuutiin mancaatii naannoo
irra gahaa jiru dhaabsisuu, bakkeewwan diigamaniifi qotaman, mukkeenirraa ciraman, hatattamaan akka
mancaatiin sun itti hin fufne gochuu, deebisanii muka dhaabuufi kunuunsuu, akkasumas, eegumsa
barbaachisu gochuufi uummanni naannichaa mala-marii tolfatee Aadaa naannoosaa dhaloota ittiin
dhaalchisu akka deebifamuufi jabeeffatutti Biiroon Aadaafi Turiizimii Aanichaafi kanneen dhimmi kun
isaan ilaallatu itti gafatama isaanii bahachuu qabu kan jedhu qorannichi akeeka.Qorattoonni aadaafi
afoola Oromoos, sadarkaa qorannoo adda addaatti gara sanitti yoo bobbahan rakkoo qorannoo kun hin
furin yookiin hin akeekin furuuf kallattii kaahuu malu.
Description
Keywords
Himteewwan Naannoo” Aanaa Bachoo Ija Afoolessaa, Xinqe’ee Aadaafi Ilaalcha Hawaasichaatiin ( Kaleessaafi Har’aa) Sakatta’uudha.