Xiinxala Itti Fayyadama Afaanii Asoosama Kitimaa Irratti Xiyyeeffate
No Thumbnail Available
Date
2021-06-01
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoo kanaa asoosama „Kitimaa‟ fayyadama afaanii irratti xiyyeeffachuun
xiinxaluu yoo ta‟u, qorannaan baay‟een ogafaan Oromootiin gaggeeffaman, ogbarruun
barreeffamaa Oromoo garuu, xiyeeffannoo waan argate hinfakkaatu. Xiyyeeffannoon ogbarruu
Oromootiif kennamu dhabamuun ammoo, sirna barumsaa ogbarruu afaanichaatiif gumaachi
inni taasisus xiyyeeffannaa dhabuu danda‟a. Kunis dhimma fayyadama afaanii waan ta‟eef.
Keessumaa akkaataan barreessaan tokko afaanitti fayyadamu sirna barumsaaf ka‟umsa
godhachuun kan dhihaateedha. Malli qorannoo kanaa, mala akkamtaa keessaa iddattoo
akkaayyootti fayyadamuun mala mit carraatiin filamee jira. Iddattoo kanaan funaanufis mala
ibsaa fayyadamuun qaacceffameera. Argannoowwan gurguddoon qorannoo kanaa barreessaan
afaan inni fayyadame: malleen dubbii, gosa gosaan akkaataa qabiyyee ergaa isaan
dabarsanirratti hundaa‟uun kaa‟eera. Itti aansuunis, fayyadamni jechootaa, jechoota filatamoo,
jechamoonniifi mammaaksonni jechoota barsiisuuf mijatoo waan ta‟aniif qabiyyee barnoota
Afaan Oromootti dabalamanii barnoota kennamu qabatamaa ni taasisu. Akka ciminaatti kan
kaawamu, jechoonni bakka barbaachisaatti galuun fayyadama afaanii sirriiti kan hawasasni
Oromoo jiruufi jireenya isaa keessatti fayyadamu ta‟uu isaati. Akkasumas haala yeroo isaa
wajjin walqabachuun jechoota filatamoo barreessaan asoosama kanaa itti gargaarame
ciccimoofi sirriitti nama ibsuu danda‟anitti gargaarameera. Akka dadhabinaatti kan ilaalaman
ammoo, barreessichi darbee darbee sirna tuqaaleefi dogoggora qubee akkasumas, jechoota
safuu hin eeggannetti gargaaramuu isaa mul‟ateera. Akka furmaataatti kan kaa‟ame, seenaa,
aadaafi duudhaa, amantiin fayyadama jechootaa barreessaan waan dhihaataniif osoo gumii
dagaagina ogbarruufi Afaan Oromoo manneen barnootaa keessatti barattoota hirmaachisan
barumsa dabarsuu danda‟a. Barreessaan asoosama isaa keessatti qubeessuufi sirna tuqaalee
fayyadamuu irratti xiyyeeffannaa osoo kenne gaariidha. Akkasumas, jechoota filatu keessatti
jechoota safuu hawaasaa eeganiifi fudhatama qabanitti utuu gargaarame aadaa fayyadama
afaanichaa babal‟isuu danda‟a.