Sakatta‟A Hojiilee Ogbarruu Afaan Oromoo Mana Sagada Amantii Kaatoolikii Maarqoos Qulqulluu Baroota 1860-1991 Keessatti Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaa
No Thumbnail Available
Date
2017-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Qorannoon tokko yemmuu gaggeeffamu kaayyoo mataasaa qaba. Kanumarraa ka‟uun kaayyoon qorannoo kanaa hojiilee ogbarruu Afaan Oromoo mana sagada amantii Kaatolikii Maarqoos Qulqulluu baroota 1860-1991 keessaa sakatta‟uudha. Barreessitootni ilmaan Oromoofi lammii biyya alaa ta‟an muraasni Afaan Oromoo boca barruu mataa isaa osoo hin qabaatin yeroo durii ogbarruu Oromoo adda addaa Afaanichaan barreessaniiru. Haata‟u malee ogbarruuwwan yeroo kana barreeffaman hedduun jiraachuufi gumaachi isaan ogbarruu Oromootif godhan beekamanii hinjiran. Kanumarraa ka‟uun, qorataanis hojiilee ogbarruu Afaan Oromoo mana sagada amantii Kaatolikii Maarqoos Qulqulluu baroota 1860-1991 keessaatti jiru sakatta‟uuf kan isa kakaasedha. Qorannoon tokkos mala ittiin adeemsifamuu qaba. Kunis yaaxxina seenawaafi mala qorannoo sakatta‟a barruu gargaaramuun adeemsifameera. Meeshaan funaansa odeeffannoo qorannoo kanaas afgaaffii, marii gareefi sakatta‟a dookumentiiti. Qorannoo kana keessatti bu‟uura ogbarruu kan ta‟e akkaataa duub-barreen Afaan Oromoo itti eegalee,rakkoolee guddina ogbarruu kana gufachiisaa turanifi ogbarruu mana sagadaa kana keessatti argaman gosoota isaanitti addaan baafamaniiru. Achiis,Ogbarruuwwan kana akkatuma walfakkeenya qabiyyee isaanitiin walitti firoomsamanii qaaccessuuf ogbarruuwwan mana sagadaa kana keessatti argamanis: kitaaba Ragaa Mootummaa Waaqaa ,Maanuwaalee Xiqqaa, Kaateekismoosi, Leellootiifi Gurraa Miti Qalbii Malee jedhaman sakatta‟amaniiru. Ogbarruuwwan kunis,kan barra han; yoom, eenyuun, eessattifi bara kam barreeffamanii akka maxxanfaman,qubee ittiin barreeffamaniifi qabiyyee kitaabolee kanaa fakkeenya isaanii waliin qaaccessuun ergaafi faayidaa isaan qaban maal akka ta‟e bal‟inaan ibsamaniiru. Haata‟u malee qubeen ogbarruuwwan kun ittiin barreeffaman kitaabolee hunda keesssatti akkaataa walfakkaatuun kan hin barreeffamin ta‟uun argameera. Akkasumas,ogbarruun mana sagadaa kun Afaan Oromoo afaan barreeffamuun amantii barsiisuu keessatti umrii dheeraa akka qabuufi beekkumsi Oromoo amantii barsiisuniif mijataa akka tahe argameera. Dhumarrattis namni ogbarruuwwan dhimma amantiin wal-qabatan irratti barreessuu barbaade afaan dubbistoota ogbarruu isaatiif beekkumsa hawaasa kan akka mammaaksaa barruu isaa keessatti fayyadamuun iddoo olaanaa akka qabu beekuun iitti gargaaramuu akka qabanis addaan baafamaniiru. Gama biraan immoo ogbarruun tokko aadaa, afaan, amantiifi seenaa uummata tokkoo ibsuufi dhalootaaf dabarsuu keessatti shoora olaanaa akka qabu beekanii kunuunsuun dhalootaaf dabarfamuu qabu.