Xiinxala Ogummaa Dubbisanii Hubachuu Barattoota Kutaa 9ffaaafaanoromoo Akka Afaan Jalqabaattii Fi Akka Afaan Lammaffaattibaratan:Haalamana Barumsaa Amboo Sad-2ffaatiin
No Thumbnail Available
Date
2018-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Kaayyoon gooroo qoronnoo kanaa ogummaa dubbisanii hubachuu barattootakutaa9ffaa Afaan Oromoo akka afaan jalqabaatti barataniifi akka afaan lammaffttii baratanii xiinxaluudha.Qorannoon gaggeeffame kunis Mana Barumsa Amboo sad-2ffaa yammuu ta’u, manni barumsaa kunis mala iddattoo akkaayyootiin filatame.ssababiin isaas,Akkasumas,qorannoon kun mala qorannoo akkamtaafi ammamtaa(makoo)tiin ijaaramee dhiyaate. Kanamalees,qorannoo kana keessatti barattoonniA/Oakka afaan jalqabaatti baratan 40 warri akka afaan 2ffaas40 walitti 80dareewwan 18 keessaa mala iddattoo miti carraatiin filatamanii ragaa akka kennan taasifamee jira.Dabalataanis,barsiisonni Afaan Oromoo kutaa 9ffaa barsiisan 4waan ta’aniif hundi isaanii fudhatamanii ragaa akka kennan taasifamee jira.Akkasumas,qorannoo kana keessatti meeshaaleen funaansa ragaalee kanneen akka ,sakatta’a dookimeentiifi qormaata hubannoon barattootaa ittiin madaalamu barattootaaf kennaman waraqaan qormaata isaanii walittiqabamuun sakatta’amee ragaaleen funaanamanii jiru.Ragaaleen funaanamanis, mala qaaccessa ragaalee jechaafi lakkoofsaan qaacceffamanii dhihaatanii jiru.Xiinxalli qormaata 1ffaafi2ffaa akka agarsiisutti barattoonni Afaan Oromoo akka afaan jalqabaatti baratan kanneen akka afaan lammaffaatti baratan caalaa qabxii olaanaa argatan.Bu’aan sakatta’a dookimeentii qormaata semisteera 1ffaa bara 2010 akka agarsiisuttis gaaffilee hubannoo dubbisa keessaa bahan deebisuu irratti barattoonni akka afaan 2ffaatti baratan boodatti hafoo dha.Xiinxalli af-gaaffii barsiisotaa akka agarsiisutti, yeroo dubbisa hubannoo baratan barattoonni tarsiimoolee dubbisa duraa ,yeroo dubbisuufi dubbisa boodaa hordofuu irratti warra afaan jalqabaa irraboodatti hafoo ta’uu agarsiisa.Barsiisonnis barattoota akka afaan lammaffaatti baratanadda baasanii beekuufi deeggaruu irratti walqixa akka hintaane agarsiisa.Afgaaffiin barattootaaf dhiyaates barattoonni afaan2ffaa dubbisa dura matadurefi muuxannoo duraan qaban walitti fiduu, waan dubbisa keessatti arguuf jiran raaguufi jechoota ergaa dubbsaaf murteessoo ta’aniif hiika tilmaamuu irrattis boodattii hafoo ta’uu mul’isa.Yeroo dubbisuus yaada waliigalaa dubbisa hubannoo argachuu irratti,hiika jechootaa galumsarraa tilmaamuu,ergaa dubbisichaa jecha mataa ofiin himuu irrattiifi dubbisa booda immoo gaaffilee hubannoo waliigalaa deebisuu,tilmaama duraanii mirkaneeffachuufimuuxannoo isaanii ergaa dubbisa irraa argatan waliin walitti fiduu irraattis kanneen akka afaan jalqabaatti baratan irra gadi bu’oo ta’uu mul’isa Adeemsa dubbisuu sadan kanaan boodatti hafuun immoo hubannoo ergaa dubbisicha hubachuu irratti dhiibbaa fiduu isaa agarsiisa.Akka waliigalaatti qormaata dubbisa hubannootiin qabxiin warra akka afaan 2ffaatti baratanii giddu-galeessaan warra afaan tokkoffaatii gadi ta’uun hubtamee yaboon kaa’ameera.