Xiinxala Dandeettii Ga’umsaan Barreessuu Afaan Oromoo :Haala Barattoota Mana Barumsaa Janaraal Taaddasaa Birruu Kutaa 8ffaa
No Thumbnail Available
Date
2019-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoon kanaa ga’umsa dandeettii barreessuu barattoota Afaan Oromoo kutaa 8ffaa qaaccessuudha. Qorannoon geggeeffame kunis Mana Barumsa Janaraal Taddasaa Birruu barattoota kutaa 8ffaa irratti yammuu ta’u,manni barumsaa kun yeroo jalqabaaf Finfinnee keessatti Afaan Oromoon kan baname ta'ullee komee yeroo adda addaa dhimma dandeettii barreessuu ilaalchisee kan maatiirraa dhufu koreen GMB kaasaa waan turaniifi garaagarummaa barattoota gidduu jiru adda baasuu waan barbaaddeef qorattuun xiyyeeffannoo itti kenniteetti. Akkasumas, Qorannoon kun mala qorannoo akkamtaafi ammamtaan(makaa) ijaaramee dhihaate. Kanamalees, qorannoo kana keessatti barattoonni Afaan Amariffaa barachaa turan 33 fi kan Afaan Oromoon jalqabaa kaasanii baratan 72 walumatti barattoota 105 dareewwan hunda keessaa mala iddattoo miti carraatti filatamanii ragaa akka kennan taasifamee jira. Dabalataanis, barsiisonni Afaan Oromoo kutaa8ffaa barsiisan 2 qofa waan ta’aniif lamaan isaaniiyyuu fudhatamuun ragaa akka kennan taasifamee jira. Akkasumas, qorannoo kana keessatti meeshaaleen funaansa ragaalee kanneen akka qormaata barreeffama dheeraa dubbisuufiin barreessisuufi mata duree filachuun keeyyata akka barreessan gochuufi afgaaffii barsiisotaafi barattootaa fayyadamuun ragaaleen funaanamanii jiru. Ragaaleen funaanamanis, mala qaaccessa ragaalee lakkoofsaafi jechaan qaacceffamanii dhihaatanii jiru. Argannoon qorannoo kanaarraa argame akka mul’atutti, barattoonni Afaan Oromoon jalqabarraa kaasee barachaa jiranis ta’ee Afaan Amaraan barachaa turanii amma Afaan Oromoon barachaa jiran rakkoo qubeessuu jechuunis dheeressuufi gabaabsuudhabuu,jabaachuufi laafuudhabuu,irrabutaafi hudhaa,sagalee dubbifamaafi dubbachiisaa bakka walbuusuu, qub guddeessaatti bakka malee fayyadamuu ,sirna tuqaalee iddoo barbaachisaa ta’etti fayyadamuu dhabuu, keeyyata Afaan Oromootiin Barreessuu keessatti filannoo jechootaa, seerluga sirrii ta’etti fayyadamuu dhabuu, hima gaarii ijaaruu, yaada maddisiisuu,yaada qindeessuu dhabuurratti dandeetti ga’umsa,barreessuu Afaan Oromootiin qaban xiqqaa ta’uusaa hubatamee jira. Akkasumas,akkaataan gilgaaloonni dandeettii barreessuu kitaaba Afaan Ormookutaa 8ffaa keessatti gochaaleen shaakalsiisan itti qophaa’an dandeetti birorraa hanqina kan qabu ta’uusaa hubatamee jira. Barsiisoonni Afaan Oromoo barsiisan rakkoo barattootaa adda baasuun deeggaruungahee qaban beekanii osoo hojiirraoolchanii gaariidha.