Xiinxala Beekkumsa Oromoo Gujii Moggaasa Maqaa Dhuunfaa: Namaa , Beeyiladootaa, Biqilootaafi Simbirrootaa Irratti Qabu.
No Thumbnail Available
Date
2017-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Qorannoon kun “Xiinxala Beekkumsa Oromoo Gujii Moggaasa Maqaa Dhuunfaa: Namaa, Beeyil Ladaa, Biqilootaafi Simbiroota irratti qabu” jedhu irratti kan gaggeeffameedha Kaayyoo qorannoo kana galmaan gahuuf mala qorannoo akkamtaatti dhimma kan bahame yoo ta‟u,ragaa qorannoo kanaaf barbaachisuu funaanuuf mala funaansa ragaalee kan ta‟an keessaa afgaaffii, marii garee xiyyeeffannoo, sakatta‟a barruu,fi daawwannaan dirree taasifamee jira.Qaaccessa ragaalee mala funaansa ragaalee armaan olitti eeraman kanaan funaannaman irraa ragaan argame akka mul‟isutti moggaasni maqaa Namaa, Beeyladaa , Biqilootaafi Simbirroota Oromoo Gujii afaan, aadaafi duudhaa, amantaa ,falaasama, beekumsa, qaroomina, seenaafi haala jiruuf jireenya hawaasichaa irratti hundaa‟ee kan moggaafamuudha. Haaluma kanaan Oromoon Gujii maqaa namaa yeroo dhalootaa, guyyaa dhalootaa, waqtiilee, ji‟a yookaan addeessa, tartiiba dhalootaa, bakka dhalootaa, umrii ,ayyaana ,jila adda addaa mukkeen,hawwii maatii, haala uumama qaamaa, maqaa gosaa, du‟a balaaleffachuufi jiraachuu yookaan ulfina Waaqaafi gaa‟ela irratti hundaa‟uun moggaafama.Oromoon Gujii beelladaaf maqaa moggaasu qaba. Maqaa beelladaa kanas, bifa isaanii, mallattoo adda addaa qaama isaanii irratti argamu, boca gaafa isaanii, amala isaaniifi kennaa adda addaa irratti hundaa‟uun moggaasa. Akkasuma maqaa simbiroota sagaleefi bifa koola isaanii irratti hundaa‟uun kan maoggasudha.. Oromoon Gujii jiruuf jireenya guyyaa guyyaan taasifatu keessatti kaayoo yookaan milkii ilaallachuun socha‟a. Kaayoo isaanii kana immoo sagalee simbirootaa, kallatti simbirootni irraa dhowan, mukaa isaan irra taa‟anii dhowaniif kan kana fakkaatan irratti hundaa‟uun ilaallata. Kaayoon simbiroottan himan kun badduu yoo taate qalma, goola dhaabuufi hulluuqqaa tolfchachuun kaayoo hamtu sana ofirra dabarsa. Xinxala maqaa baasuu ummata Gujii kana irraa kan hubachuun danda‟amu, ummatni kun beekumsa naannoo, aadaa, siyaasaafi jireenya hawaasummaa gadi fageenyaan kan qabu ta‟uu isaafi beekumsi kun kunnuunfamee,guddatee, dhalootaaf akka darbuu gochuun barbaachisaadha.