Xiinxala Fayyadama Jechootaa Kitaabilee Barnoota Afaan Oromoo Kutaa 1ffaa-4FFAA
No Thumbnail Available
Date
2017-08
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Addis Ababa University
Abstract
Kaayyoon qorannoo kanaa fayyadama jechootaa kitaabilee barnoota Afaan
Oromoo kutaa1ffaa – 4ffaa keessa jiru xiinxaluudha. Qorannoon kun mala
akkamtaatiin gaggeeffame. Kaayyoo qorannichaa kana galmaan gahuuf
meeshaalee odeeffannoon ittiin funaanan kanneen sakatta’iinsa kitaabilee
barattootaa, qajeelcha barsiisotaafi silabasiiwwan Afaan Oromoo kutaa 1ffaa –
4ffaa hojiirra oolanii jiru. Akkasumas, qoratichi kitaabilee barattootaa
sakatta’uun haalli dhiyeessiin fayyadama jechootaa isaan kamfaatu akka
dhiyaate adda baafatee gabateerratti kaa’eera. Akkasumas, walsimanna
kitaabilee barattootaafi qajeelcha barsiisotaafi uwwisa fayyadama jechootaa
silabasii barnoota Afaan Oromoo keessatti dhiyaatan adda baafamanii
taa’aniiru. Walumaagalaatti, odeeffannoon qorannoo kanaa malleen
akkamtaan ibsame. Argannoon qorannoo kanaas, haala fayyadama jechootaa
kitaabilee barattootaa kutaa 1ffaa-4ffaakeessatti: akaakuwwan fayyadama
jechootaa kitaabilee barattootaa keessaatti haala ifa ta’een addaan baasafamanii
dhiyaachuu dhabuu, maalummaan dhamjechoota Afaan Oromoofi akkaataan
qoqqoodinsi dhamjechootaa kanaa addaan bahanii beekamuu dhabuu;
akkasumas, tajaajilli dhamjechootaa ibsamuu dhibuudha. Kana malee, hariiroo
hiika jechootaa addaan baasee ka’uufi shaakala hojii keessatti akaakuwwan
hariiroo hiika jechoota hunda hirmaachisuu dhiisuudha. Dhiyeessii fayyadama
jechootaa keessatti hiika jechootaa galumsaarratti hundaa’e dubbisa keessatti
baay’inaan dhiyeessuu dhabuufi jechoota waliin deeman sirnaan dhiyeessuu
dhabuudha. Dhuma irratti,silabasiin barnoota Afaan Oromoo qophaa’e hanqina
qabaachuun isaati. Hanqinni silabasii barnootaa kana irratti mul’ate keessaa:
kaayyoo barumsaa barnoota Afaan Oromoo haala ifa ta’een kaa’uu dhabuu,
qabiyyeen fayyadama jechootaa addaan baafamanii taa’uudhiisuufi wayitii
qabiyyee fayyadama jechootaaf ramadamedhibuun isaa uwwisa fayyadama
jechootaa silabasii barnootichaa akka hinbeekne taasisee jira. Madda rakkoo
armaan olitti ibsame kanaafis, yaadni furmaataa kennameera. Yaadni furmaataa
kenname kunneen qaamni sirna barnootaa qopheessu ykn BBO dhiyeessa
fayyadama jechootaa kitaabilee barnootaa keessatti: akaakuwwan fayyadama
jechootaa addaan babaasanii kaa’uun ibsa kennuu, maalummaa dhamjechoota
Afaan Oromoofi haala qoqqoodinsa isaanii tarreesuu, akkasuamas tajaajiala
dhamjootaa kana jechoota hiika haaraa barsiisuu keessatti qaban, hariiroo hiika
jechoota gidduu jiran akaakuu isaaniin adda baasuun kaa’uu,hiika jechootaa
akka galumsaatti irrattiifi jechoota waliin deeman irratti xiyyeeffannoo osoo
kennani gaariidha. Akkasumas, silabasiin barnootaa kitaaba barataafi qajeelcha
barsiisaa qopheessuuf shoora olaanaa waan qabuuf xiyyeeffannoon osoo
kennamee gaariidha.